Dodana: 9 styczeń 2009 10:15

Zmodyfikowana: 9 styczeń 2009 10:15

Gmina Wyszki




Dane podstawowe:
Liczba mieszkańców: 5115
Powierzchnia: 206,50 km2


Adres urzędu:
Urząd Gminy Wyszki
ul. Piórkowska 2
17–132  Wyszki
(085) 730 58 90
(085) 730 58 99
e-mail: ug_wyszki@post.pl
www.wyszki.pl

Ośrodek Kultury:
Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Turystyki w Wyszkach
ul. Szkolna 17
17–132 Wyszki
e-mail: goksit@wyszki.pl

Biblioteka:
Gminna Biblioteka Publiczna w Wyszkach
ul. Szkolna  17
17–132 Wyszki
e-mail: goksit@wyszki.pl

Osiągnięcia w postaci realizacji projektów:

KONTRAKT WOJEWÓDZKI
- Tytuł: „ROZBUDOWA GIMNAZJUM I BUDOWA MIĘDZYSZKOLNEGO OŚRODKA I SPORTU W WYSZKACH”
- Umowa: Nr Oś.14.15/89/01 z 19.10.2001
- Kwota z umowy:190.000 PLN
- Kwota dofinansowania: 170.000 PLN
- Opis: Uzyskana kwota stanowiła dofinansowanie robót budowlanych wykonywanych w ramach ww umowy

EUROPEJSKI BANK INWESTYCYJNY
- Tytuł:„ROZBUDOWA GIMNAZJUM I BUDOWA MIĘDZYSZKOLNEGO OŚRODKA I SPORTU W WYSZKACH”
- Umowa: Nr 0072/EBI/2003 o kredyt ze środków z Europejskiego Banku Inwestycyjnego
- Kwota w ramach tej umowy 228.587,10 € (999.999,99 PLN)
- Umowa: Nr 0040/EBI/2004 z dnia 19 kwietnia 2004r.
- Kwota w ramach tej umowy  910.000 PLN
- Opis: Uzyskane środki finansowe stanowiły pokrycie wkładu własnego
 w ramach umowy z MENiS przy  współfinansowaniu ww projektu

 SAPARD
- Tytuł: "PRZEBUDOWA (MODERNIZACJA) UL. WESOŁEJ
I PRZEKĄTNEJ – W STRABLI, GMINA WYSZKI, POWIAT BIELSKI"
- Umowa: Nr 3046/734-100029/02
- Kwota z umowy: 2.100.550 PLN
- Kwota dofinansowania: 193.153,35 PLN
- Opis: wykonano odcinek drogi (nawierzchnia utwardzona) – 880,3 mb,
o szerokości 5m z zatoką autobusową przy  szkole i chodnikiem wzdłuż zatoki

SAPARD
- Tytuł: "PRZEBUDOWA (MODERNIZACJA) DROGI GMINNEJ TOPCZEWO – GÓRSKIE GMINA WYSZKI, POWIAT BIELSKI"
- Umowa: Nr19487/734-100140/03
- Kwota z umowy: 645.565 PLN
- Kwota dofinansowania: 539.891 PLN
- Opis: wykonanie odcinka drogi (budowa utwardzonej nawierzchni) - 2.520 mb, o szerokości 5 m , wymiana część przepustów, wykonanie skrzyżowania z drogą wojewódzką - wykonanie 2 studni chłonnych

PROGRAM AKTYWIZACJI OBSZARÓW WIEJSKICH
- Tytuł: "REMONT I WYPOSAŻENIE ŚWIETLICY ZESPOŁU SZKÓŁ IM. JANA PAWŁA II W WYSZKACH"
- Umowa o finansowaniu remontu wyposażenia szkół i świetlic w ramach Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich– Nr 21/B2/2004
- Kwota z umowy -24.500 PLN
- Kwota dofinansowania– 21.911 PLN
- Opis: otrzymane środki przeznaczono na dostosowanie pomieszczeń piwnic szkoły na salę biblioteczną

Sektorowy Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja
i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-2006” w ramach Działania 2.3 „Odnowa wsi oraz zachowanie i ochrona dziedzictwa kulturowego”.
- Tytuł: „Odnowa centrum wsi oraz wyposażenie boiska z przyległym kompleksem sportowym w Wyszkach”
Wydatki całkowite poniesione na realizację inwestycji - 358.832,22 zł
Kwota refundacji - 236.235,00 zł
Wkład własny - 122.597,22 zł

Realizacja inwestycji przebiegała w trzech etapach.
Etap pierwszy obejmował przygotowanie dokumentacji projektowo - kosztorysowej na zagospodarowanie centrum miejscowości Wyszki.
Całkowity koszt etapu  - 6.500,00 zł

Drugi etap obejmował wyposażenie boiska sportowego przy Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Wyszkach oraz przyległego kompleksu sportowego z placem zabaw dla dzieci przedszkolnych i starszych.
W wyniku realizacji zadania został zakupiony sprzęt niezbędny do funkcjonowania obiektu oraz część z elementów została wmontowana w jego trwałą strukturę. Przyczyniło się to do zwiększenia możliwości dostępu do korzystania z profesjonalnej infrastruktury sportowej
i zabawowej zarówno przez dzieci przedszkolne, uczniów szkoły  jak i też społeczność lokalną Gminy Wyszki oraz wpłynęło na rozwój i rangę imprez sportowych.
Całkowity koszt etapu  - 83.189,36 zł

Trzeci etap  obejmował modernizację przestrzeni publicznej w centrum wsi tj. zagospodarowanie terenu zielonego poprzez budowę parku oraz wykonanie parkingów dojazdowych do parku zlokalizowanego przy budynku Urzędu Gminy w Wyszkach. Realizacja inwestycji  przyczyniła się do poprawienia estetyki i zagospodarowania otoczenia centrum miejscowości, do podniesienia atrakcyjności turystycznej Wyszek  oraz jakości życia mieszkańców.  
Całkowity koszt etapu  - 269.142,86 zł

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego
- Tytuł: „ Budowa zewnętrznej sieci wodociągowej z przyłączami ze wsi Łapcie do wsi Strabla w Gminie Wyszki”
Wydatki całkowite poniesione na realizację inwestycji – 127.634,35 zł
Kwota refundacji - 91.882,24 zł
Wkład własny - 18.376,45 zł
Budżet państwa - 12.250,97 zł
Realizacja inwestycji polegała na budowie sieci wodociągowej ze wsi Łapcie do wsi Strabla. W wyniku realizacji inwestycji podłączonych zostanie 7 gospodarstw domowych, powstało łącznie 4,076 km sieci wodociągowej.

Planowane imprezy promocyjne:

  • Dzień patrona Szkoły Podstawowej w Falkach
  • Festyn Gminny „POWITANIE LATA 2007” – Wyszki
  • Konkurs Gminny „POSESJA TWOJĄ WIZYTÓWKĄ”
  • Festyn Gminny  „ŻEGNAJ  SZKOŁO” – konkurs „LATAWCE  GÓRĄ” . Rodzinne puszczanie latawców – Strabla
  • Festyn Gminny – „Żegnajcie wakacje”w Wyszkach  - konkurs na wieniec dożynkowy

Wyszki to obecnie miejscowość gminna w powiecie bielskim województwa podlaskiego. Niegdyś wieś szlachecka w powiecie brańskim ziemi bielskiej województwa podlaskiego. Mieszkająca tutaj szlachta pieczętowała się bardzo popularnym na tych ziemiach herbem Ślepowron(1). Od XVI w. Wyszki są wsią parafialną, a od 1919 r. gminną. Jest to zasadniczo teren rołniczo-leśny. Część gminy wchodzi w skład Narwiańskiego Parku Narodowego.

Wyszki pierwotnie zwano Piórkowem. 28 VIII 1457 r. właściciel dóbr piórkowskich, podsędek ziemski bielski (brański) Wisław, wraz ze swymi bratankami: Pawłem Tomaszem, Andrzejem Stanisławem i Jakubem, synami Klemensa, ufundował tutaj kościół pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi, św. Andrzeja, św. Anny i Znalezienia Krzyża Świętego. Przy spisywaniu aktu świadczyli: pleban bielski oraz szlachetnie urodzeni: Zygmunt, Filip z Falk, Stefan z Koćmier, Jan Trzeszczkowski, bracia Tomasz i Piotr. Dokument spisano we dworze Wisława w Piórkowie. Zgodnie z tym aktem, ksiądz Andrzej został uposażony dwiema włókami ziemi, dwoma łąkami, wsią Kołby (Samułki) oraz młynem za Piórkowem(2). Pleban wyszkowski w latach 20-tych XVI w. w długim procesie sądowym utracił wieś Kołby na rzecz plebana bielskiego. 7 VII 1522 r. biskup łucki erygował parafię wyszkowską, a w jej skład zaliczył trzynaście wsi szlacheckich.

Nazwa Piórkowo została zmieniona przed 1498 r., po śmierci Wisława, na Wiszki (z taką formą w 1569 r.). Nowa nazwa dóbr pochodzi od imienia oweęo podsędka, którą utworzono dodając do nazwy osobowej Wisław - inaczej Wisz, sufiks -ki . Być może było to związane ze zwyczajowym określeniem dworu w Piórkowie przez petentów(3) podsędka. Pewnie mówiono ówcześnie, że udają się do Wiszka. Imię podsędka, dało też początek podlaskiemu rodowi Wyszkowskich h. Ślepowron.

W 1528 r. w Wyszkach mieszkało 19 szlachciców zobowiązanych do służby ziemskiej z pięcioma końmi. Wyszkowscy „de Wyszki" byli szlachtą aktywną w życiu ziemi bielskiej. Osiągali znaczne godności, przykładowo w XVI w. Wojciech w był sędzią grodzkim brańskim (1562-67), a później do 1591 r. ziemskim bielskim, były student Akademii Krakowskiej Michał s. Jakuba - w latach 60. XVI w. pisarzem grodzkim brańskim, w XVII w. Aleksander - podstolim bielskim (1644-49), Baltazar chorążym bielskim (1613-14) i posłem na sejm 1607 r., Krzysztof podczaszym bielskim (1643-60)(4). Ten jako arianin został pozbawiony urzędu. Zygmunt i jego syn Stanisław Jan w latach 1644-89 byli łowczymi bielskimi. W XVIII w. aktywność polityczna Wyszkowskich ustała. W łatach 1542-61 plebanem w Wyszkach był ks. Maciej Wyszkowski.

W 1569 r. miejscowość wraz z Podlasiem, będąca dotąd w Wielkim Księstwie Litewskim, została włączona w skład Korony polskiej. W 1591 r. Wyszki obejmował}7 dziesięć i pół włóki gruntów (bez kościelnych)(5). W czasie „potopu szwedzkiego", tak jak wiele innych świątyń katolickich i ta w Wyszkach została ograbiona, a ówczesny proboszcz Mikołaj Piekutowski zraniony przez napastników. W 1674 r. w Wyszkach zwanych ówcześnie Kościelnymi, od 40 osób opłacono podatek „pogłówny", w tym było 15 rodzin szlacheckich, jedna rzemieślnicza i jedna żydowska. Osiem rodów nosiło nazwisko „Wyszkowski". Na gruntach kościelnych mieszkał proboszcz, nauczyciel z żoną oraz służba. Wzmianka o nauczycielu dowodzi funkcjonowania szkółki parafialnej. W 1677 r. uczył w niej Wojciech Brzozowski. Łącznie liczba mieszkańców wsi wynosiła wówczas ok. 60 osób. W parafii znajdowały się wsie: Warpechy Stare, Wyszki Łubice, Warpechy Nowe, Niewino Borowe, Niewino Leśne, Sasiny. Tworki, Kalinówka, Szczepany, Zakrzewo, Łuczaje, Wyszki Kościelne, Wyszki Tworki. Razem 493 dusze podatkowe(6).

W 1779 r. w pożarze plebanii spłonęły najstarsze dokumenty i księgi parafialne. Strata ta jest odczuwalna do dzisiaj w badaniach nad przeszłością Wyszek.
W latach 1795-1807 miejscowość znajdowała się pod zaborem pruskim. Po tym jak Napoleon I traktatem podpisanym w Tylży w 1807 r. podarował tzw. obwód białostocki carowi Aleksandrowi, Wyszki do 1915 r. znajdowały się pod zaborem rosyjskim. W I połowie XIX w. (wzm. 1829) we wsi znajdowała się karczma proboszczowska. Wraz z wprowadzeniem przez zaborcę na naszym terenie w 1861 r. gmin, Wyszki zaliczono do gminy Rajsk. Kilku mieszkańców wsi było represjonowanych za powstanie styczniowe. Przykładowo w 1863 r. w więzieniu osadzono wieloletniego proboszcza wyszkowskiego ks. Justyna Nikodema Ściepuszyńskiego (ur. 1805, prób. 1843-1880). Na początku XX w. stara drewniana świątynia chyliła się ku upadkowi, dlatego rozebrano ją w 1902 r. W tym samym roku, 7 lipca pod kierunkiem ks. Wincentego Wojtekunasa (prób. 1901-07) rozpoczęto budowę nowego, murowanego kościoła p.w. Andrzeja Apostoła. W trakcie budowy tymczasowo Msze święte sprawowano w kaplicy w Pulszach lub w domu pogrzebowym. Uroczyste poświęcenie nowej, murowanej świątyni wzniesionej w stylu neogotyckim, odbyło się 28 VIII 1905 r.(7)

Na początku I wojny światowej wojska rosyjskie skonfiskowały dzwony. Późniejszy ostrzał artyleryjski uszkodził kościół. Niezbędny remont przeprowadził ks. Bolesław Wincenty Jarocki. Świątynia kolejny raz poważnie ucierpiała, gdy wycofujące się oddział}'' niemieckie 30 VII 1944 r. wysadziły w powietrze wieże kościelne i fronton. Uszkodzeniu uległo też sklepienie i ściany. Odbudową kierowali: ks. Izydor Niedroszlański oraz ks. Tomasz Miłkowski. Prace zakończono w 1961 r. Niestety obniżono rekonstruowane wieże.
W 1906 r. we wsi mieszkało 162 chrześcijan (tylko katolicy), w tym 54 było w wieku szkolnym. Jednak żadne dziecko nie uczęszczało wówczas do szkoły. Powodem tego był zakaz polskiej oświaty oraz funkcjonowanie wyłącznie oficjalnych szkół o charakterze rusyfikacyjnym. Od sierpnia 1915 do lutego 1919 r. teren ten znajdował się pod okupacją niemiecką. Latem 1920 r. dwukrotnie przechodził front wojny polsko-bolszewickiej.
Po odzyskaniu Niepodległości, od 1919 r. Wyszki awansowały na wieś gminną (choć siedzibą urzędu były Ilaćki) w powiecie bielskim, obejmująca 47 miejscowości, folwarków, kolonii i in. W 1921 r. gminę zamieszkiwało ok. 6500 mieszkańców. W Wyszkach w tym czasie, w 36 domach mieszkało 215 osób. Według wyznania: 211 katolików i 4 prawosławnych .

Poglądy polityczne ówczesnych mieszkańców gminy Wyszki odzwierciedlają wyniki wyborów do sejmu i senatu. W 1922 r. zdecydowanie zwyciężył Chrześcijański Związek Jedności Narodowej, zdobywając 1160 głosów (62,5%), PSL łącznie ok. 300 głosów (16,5%), a partie mniejszości narodowych 240 głosów (12,8%). W 1930 r. zwyciężyła lista narodowa (ok. 65%), BBWR uzyskał 28%. a centrolewica ok. 7%. Nastroje narodowe wzrosły w drugiej połowie lat 30-tych, gdy założono tutaj kilka ogniw ONR-u(9).
Według danych z 1931 r. ówczesna gmina Wyszki obejmowała 16619 ha i dzieliła się na 41 sołectw. Zamieszkiwało ją około 8 tys. ludności. Wójtem od 1927 był Stanisław Hryniewicki, a sekretarzem od 1926 r. Jan Cierzuch.
Ówczesną kulturę rolną oceniano nisko. Tylko w pięciu wsiach dokonano komasacji, a w kolejnych siedmiu była ona w trakcie. Oznacza to, że nadal w blisko 30 sołectwach ziemie uprawiano z zastosowaniem trój połówki, a zaledwie w kilkunastu płodozmianu. Na terenie gminy funkcjonowały cztery spółki maszynowe, raczkowała nowoczesna hodowla, prowadzono też kilka poletek doświadczalnych. W sześciu wsiach ulice były zabrukowane jeszcze przed I wojna światową, a w trzech innych dokonano tego w latach 1927-31. Na terenie gminy Wyszki działało też kilka typowych temu okresowi organizacji społecznych. Po reformie administracyjnej z 1934 r., gdy likwidowano tzw. małe gminy, Wyszki pozostały miejscowością gminną.
Szkoła o jednym nauczycielu mieściła się w Wyszkach w wynajmowanym budynku. Uczono w niej 81, spośród 117 dzieci podlegających obowiązkowi szkolnemu, tylko w zakresie oddziałów I-IV. Mieszkańcy Wyszek, w razie potrzeby, najczęściej korzystali ze stacji kolejowej w Strabli, a z poczty i telegrafu w Brańsku.

Około 10 IX 1939 r. Wyszki zajęły wojska niemieckie, a po dwóch tygodniach, w ich miejsce wkroczyły wojska sowieckie. Sowieci stworzyli własną strukturę administracyjną i „sielsowiet" (gminę) wyszkowską, którą podporządkowali „rejonowi" (powiatowi) brańskie-mu. Z terenu gminy kilkadziesiąt osób było represjonowanych, w tym i zesłanych na Syberię. Około 24 VI 1941 r., po krótkich bojach na południe od gminy, do Wyszek wkroczyli żołnierze niemieccy. W czasie okupacji na terenie gminy Armia Krajowa utworzyła swe tajne struktury. Placówką „Wyszki" dowodził ppor. Karol Sakowski ps. „Puszczyk". W końcu 1943 r. siła bojowa tej placówki to 5 plutonów (21 podoficerów i 160 szeregowych) . Na terenie gminy działały też struktury Narodowych Sił Zbrojnych, jednak o znacznie słabszym stopniu organizacyjnym. Okupacja niemiecka trwała do końca lipca 1944 r.

Na terenie obecnej gminy znajduje się kilka miejscowości o interesującej przeszłości, w których zachowały się różne obiekty zabytkowe. W sąsiednim Topczewie już w 1433 r. miejscowi dziedzice ufundowali kościół. Romantyczną przygodę z XVIII w. dziejącą się na tych terenach opisał Kajetan Kraszewski w powieści „Bartochowski". W czasie powstania styczniowego pod Topczewem doszło do kilku potyczek. Obecny kościół w Topczewie wzniesiono w latach 1926-31. Wieś Pulsze, znana już z dokumentów probostwa bielskiego z XV w., miała kaplicę od okresu staropolskiego, obecna z II poł. XIX w. Tutaj przyszedł na świat Karol Ilryniewicki (1841-1929), późniejszy biskup wileński i tytularny pergeński. Strabła jest wsią parafialną z kościołem z I połowy XVII w. Znajduje się tutaj barokowy pałac hr. Starzeńskich h. Lis, ostatnio gruntownie odnowiony. We wsi Budlewo w 1775 r. urodził się ks. Franciszek Falkowski, który jako pierwszy w Polsce rozpowszechniał język migowy dla głuchoniemych, założył Instytut dla Głuchoniemych i Ociemniałych w Warszawie. W dawnej wsi starostwa brańskiego Maleszę, od XVI w. była cerkiew prawosławna, obecna jest z lat 50-tych XX w.

 

***

1. Kapica-Miiewski, Herbarz. Dopełnienie Niesieckiego, Kraków 1870, s. 467-468, nr 603.
2. Archiwum Diecezjalne w Drohiczynie, Zespół Akt Parafii Wyszki, III/Q/la, k. 4-4v; Archiwum Diecezjalne w Siedlcach, D 149, k. 246-247,252.
3. J M. Kondratiuk, Nazwy miejscowe południowo zachodniej Białostocczyzny, Wrocław 1974; por.: Słownik staropolskich nazw osobowych, t. VI, z. 2, pod red. Witolda Taszyckiego, Wrocław 1982, s. 230-232, 239-240.
4.1. Kapica-Miiewski, op. cit.
5. A. Jabłonowski, Podlasie, cz. 2-3, [w:] Polska XVI w. pod względem geograficzno-statystycznym, t. VI, w: Źródła Dziejowe, t. XVII, Warszawa 1909-1910.
6. Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Skarbu Koronnego, oddział 1, sygn. 47.
7. Diecezja Drohiczyńska. Spis parafii i duchowieństwa 2004, opr. ks. Z. Rostkowski, Drohiczyn 2004, s. 170-173.
8. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu
ludności z dn, 20 LX 1921 r. i innych źródeł urzędowych, t. V, Województwo Białostockie, Warszawa 1924, s. 26.
9. Statystyka wyborów do Sejmu i Senatu odbytych w dniach 5 i 12 XI 1922 r., Warszawa 1926, s. 18; Statystyka wyborów do
Sejmu i Senatu odbytych w dniu 4 i 11 III 1928 r., Warszawa 1930, s. 6, tabl. 1; Statystyka wyborów do Sejmu i Senatu z dnia 16 i 23 XI1930 r., Warszawa 1935, s. 4.
10. Frzebój, 1931, nr 3, s. 42
11. Z. Gwozdek, Białostocki Okręg ZWZ-AK, 1.1, Białystok 1993, s.87,249, aneks 36

facebook